WCAG ve a11y Nedir? Web Erişilebilirliği ve WCAG 2.2 Uyumu

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), W3C'nin yayımladığı uluslararası web erişilebilirliği standardıdır; güncel tavsiye sürümü WCAG 2.2'dir. a11y ise İngilizce "accessibility" kelimesinin kısaltmasıdır: baştaki a ile sondaki y arasında 11 harf olduğu için böyle yazılır. İkisi aynı hedefi anlatır: bir web sitesinin görme, işitme, hareket ya da bilişsel farklılığı olan kişiler dahil herkes tarafından kullanılabilmesi. Türkiye'de 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile WCAG 2.2 birçok kuruluş ve e-ticaret siteleri için uyulması gereken teknik standart haline geldi.

a11y ne demek, neden bu şekilde yazılıyor?

Yazılım dünyasında uzun kelimeleri ilk ve son harfle, aradaki harf sayısıyla kısaltmak yaygın bir alışkanlıktır. "internationalization" için i18n, "localization" için l10n kullanıldığı gibi "accessibility" için de a11y kullanılır. Geliştirici ekiplerde "a11y testi" ya da "a11y hatası" dendiğinde kastedilen, erişilebilirlik testidir.

Web erişilebilirliği yalnız kalıcı engeli olan kişileri ilgilendirmez. Kolu alçıda olan, güneş altında telefonuna bakan, yaşı ilerledikçe küçük yazıyı okuyamayan ya da sesi kapalı ortamda video izleyen herkes erişilebilir bir tasarımdan fayda görür.

WCAG nedir, hangi sürüm geçerli?

WCAG, sitenin erişilebilir sayılması için karşılanması gereken ve test edilebilir başarı ölçütlerinden oluşur. Sürümler geriye dönük uyumludur: 2.2'ye uyan bir site 2.1 ve 2.0'ın gereklerini de büyük ölçüde karşılar.

WCAG 2.2 ile gelen yeni ölçütler şunlardır:

• 2.4.11 Odak Gizlenmemeli (en az): Klavyeyle odaklanan öğe, sabit menü ya da çerez bandı gibi içerikler tarafından tamamen örtülmemeli.
• 2.5.7 Sürükleme Hareketleri: Sürükleyerek yapılan her işlem, tek tıklamayla da yapılabilmeli.
• 2.5.8 Hedef Boyutu (en az): Tıklanabilir hedefler en az 24x24 CSS pikseli olmalı ya da aralarında yeterli boşluk bulunmalı.
• 3.2.6 Tutarlı Yardım: İletişim ya da yardım bağlantısı birden fazla sayfada yer alıyorsa, her sayfada aynı sırada ve tutarlı biçimde bulunmalı.
• 3.3.7 Tekrarlı Giriş: Aynı süreçte daha önce girilen bilgi kullanıcıdan yeniden istenmemeli.
• 3.3.8 Erişilebilir Kimlik Doğrulama (en az): Giriş yaparken bulmaca çözme ya da ezber gibi bilişsel testler tek yol olmamalı; parola yapıştırmaya ve parola yöneticisine izin verilmeli.

Ayrıca eski 4.1.1 Ayrıştırma (Parsing) ölçütü 2.2'de geçersiz sayılıp kaldırıldı. Üzerinde çalışılan WCAG 3.0 ise 2026 itibarıyla hâlâ taslak aşamasındadır ve W3C bu belgenin uyum için kullanılmaya hazır olmadığını açıkça belirtir. Hedef olarak 2.2'yi almak doğru tercihtir.

WCAG'in dört ilkesi nelerdir?

WCAG, İngilizce baş harfleriyle POUR olarak anılan dört ilke üzerine kurulur.

• Algılanabilir: Bilgi, kullanıcının algılayabileceği şekilde sunulur. Görsellerde alternatif metin, videolarda altyazı, yeterli renk kontrastı.
• İşletilebilir: Arayüz farklı yöntemlerle kullanılabilir. Fare olmadan yalnız klavyeyle gezinme, yeterince büyük tıklama alanları, süre sınırlarında uzatma imkânı.
• Anlaşılır: İçerik ve davranış öngörülebilir. Sayfa dilinin tanımlı olması, açık form hata mesajları, beklenmedik yönlendirme olmaması.
• Sağlam: İçerik ekran okuyucu gibi yardımcı teknolojilerle doğru çalışır. Doğru HTML öğeleri, gerektiğinde doğru kullanılmış ARIA nitelikleri.

A, AA ve AAA seviyeleri: hangisi hedeflenmeli?

Her başarı ölçütü üç seviyeden birine aittir. A en temel gereklerdir, AA pratikte hedeflenen seviyedir, AAA ise her içerikte ulaşılması zor ek gerekliliklerdir. Çoğu kurumsal site ve e-ticaret sitesi için gerçekçi hedef WCAG 2.2 AA'dır.

Renk kontrastı iyi bir örnektir: AA seviyesinde normal metin ile arka plan arasında en az 4.5:1, büyük metinde en az 3:1 kontrast oranı gerekir. Açık gri zemin üzerine açık gri yazı gibi moda tercihler bu eşiği sık sık kaçırır.

Türkiye'de web erişilebilirliği zorunlu mu?

21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile web siteleri ve mobil uygulamalar için erişilebilirlik yükümlülüğü getirildi. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'nun açıklamasına göre:

• Kamu kurumları, üniversiteler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri, bankalar, özel hastaneler ve ulaşım hizmeti veren şirketler gibi genelgede sayılan kuruluşlara bir yıl uyum süresi tanındı.
• 6563 sayılı Kanun kapsamında elektronik ticaret yapan hizmet sağlayıcılarına iki yıl süre verildi.

Uyumda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın yayımladığı Erişilebilirlik Kontrol Listesi (A seviyesi) ve WCAG 2.2 esas alınıyor. Bakanlığa göre erişilebilir bulunan site ve uygulamalar iki yıl süreyle Erişilebilirlik Logosu kullanabiliyor; kuruluşların kendi bünyelerinde bir inceleme komisyonu kurması da öngörülüyor.

Avrupa Birliği'ne satış yapıyorsanız Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nı da takip edin. Avrupa Komisyonu'na göre bu düzenleme e-ticaret, bankacılık hizmetleri ve e-kitap gibi alanları kapsıyor.

En sık görülen erişilebilirlik hataları nelerdir?

WebAIM'in en çok ziyaret edilen bir milyon ana sayfayı inceleyen 2026 raporunda sayfaların yüzde 95,9'unda otomatik araçlarla tespit edilebilen WCAG 2 hatası bulundu; sayfa başına ortalama 56,1 hata tespit edildi. En sık görülen altı hata şunlar:

1. Düşük kontrastlı metin (sayfaların yüzde 83,9'u)
2. Görsellerde eksik alternatif metin (yüzde 53,1)
3. Etiketi olmayan form alanları (yüzde 51)
4. Boş bağlantılar (yüzde 46,3)
5. Boş butonlar (yüzde 30,6)
6. Tanımlanmamış sayfa dili (yüzde 13,5)

Bu listenin iyi tarafı şu: hataların büyük bölümü tasarım ve geliştirme aşamasında birkaç kurala uyularak önlenebilir.

Erişilebilirlik nasıl test edilir?

Test iki katmanda yapılır ve biri diğerinin yerini tutmaz.

Otomatik tarama: Lighthouse, axe ya da WAVE gibi araçlar kontrast, eksik alternatif metin, etiketsiz form alanı ve boş buton gibi hataları dakikalar içinde listeler. Ancak alternatif metnin görseli gerçekten anlatıp anlatmadığını ya da odak sırasının mantıklı olup olmadığını değerlendiremez.

Elle test: Şu kontrolleri her önemli sayfa şablonunda yapın:

1. Fareyi bırakıp yalnız Tab, Shift+Tab, Enter ve boşluk tuşlarıyla menüyü, formu ve sepeti kullanın. Odak her an görünür mü?
2. Tarayıcıyı yüzde 200'e yakınlaştırın; içerik kesiliyor ya da yatay kaydırma gerekiyor mu?
3. NVDA (Windows) ya da VoiceOver (macOS, iOS) ile sayfayı dinleyin. Butonlar ne işe yaradıklarını söylüyor mu?
4. Formu hatalı doldurun. Hata yalnız kırmızı renkle mi belirtiliyor, yoksa metinle de açıklanıyor mu?

Mümkünse yardımcı teknoloji kullanan gerçek kullanıcılardan da geri bildirim alın.

Erişilebilirlik eklentisi yeterli olur mu?

Sayfaya sonradan eklenen ve yazı büyütme, kontrast değiştirme gibi düğmeler sunan eklentiler, kaynak koddaki sorunları düzeltmez. Etiketsiz bir form alanı ya da klavyeyle açılmayan bir menü, eklenti eklenince de aynı kalır. Kalıcı çözüm, erişilebilirliği tasarım sistemine ve geliştirme sürecine en baştan dahil etmektir: renk paletini kontrast oranına göre seçmek, bileşenleri doğru HTML öğeleriyle kurmak ve her yayından önce kısa bir kontrol listesi uygulamak.

Yeni bir site planlıyorsanız erişilebilirliği web tasarım sürecimizin başından itibaren ele alıyoruz; genelge kapsamındaki bir e-ticaret sitesi için mevcut durumunuzu değerlendirmek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.