Özel Yazılım Firması Nasıl Seçilir? Kaynak Kod ve Bakım İçin 7 Soru

Özel yazılım firması seçerken fiyattan önce dört soruya cevap arayın: ihtiyacınız gerçekten sıfırdan yazılım mı, kaynak kodun hakları size yazılı olarak devredilecek mi, sistemi başka bir ekip devralabilecek kadar belge teslim edilecek mi ve yayından sonra kim, hangi sürede müdahale edecek? Türkiye'de bilgisayar programları Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser sayılıyor ve mali hakların devri yazılı sözleşme istiyor. Bu yüzden özel yazılımda en pahalı hatalar genellikle proje bitince, sözleşmede yazmayan konularda ortaya çıkar.

Hazır paket, platform ya da özel yazılım: hangisi gerekiyor?

İyi bir yazılım firması teklif vermeden önce bu soruyu sorar. Muhasebe, stok ya da web sitesi yönetimi gibi standart süreçler için hazır paketler çoğu işletmeye yeter. Onay akışı, form, kural ve raporlama gibi kuruma özgü ama kalıbı belli süreçler, kod yazmadan uygulama kurmaya izin veren iş süreçleri platformlarında daha hızlı kurulabilir. Sizi rakiplerinizden ayıran, başka hiçbir üründe karşılığı olmayan bir iş akışı ise özel yazılımı haklı çıkarır.

Firmaya şunu sorun: "Benim ihtiyacım için hangisini öneriyorsunuz ve diğer ikisini neden elediniz?" Her ihtiyaca özel geliştirme öneren firma, sizin sorununuzu değil kendi kapasitesini satıyor olabilir. Platform seçeneğini iş süreçleri platformu yazımızda ayrıca anlattık.

1. Kaynak kodun hakları size geçecek mi?

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 2. maddesi, her biçimde ifade edilen bilgisayar programlarını ilim ve edebiyat eseri olarak sayıyor. Kanunun 18. maddesine göre mali hakları kullanma yetkisi eser sahibine ait; çalışanların işleri sırasında ürettiği eserlerde haklar işverence kullanılıyor. Dışarıdan bir firmaya yazdırdığınız yazılımda ise siz o firmanın işvereni değilsiniz. 52. madde de mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olmasını ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşuyor.

Pratikte bu şu demek: "yazılım sizin olacak" cümlesi yetmez. Sözleşmede kaynak kodun teslim edileceği, çoğaltma, işleme (değiştirme), yayma gibi hakların hangilerinin, hangi süreyle ve münhasır olarak devredildiği tek tek yazılmalı. Projede açık kaynak bileşen kullanılıyorsa listesi ve lisans koşulları da teslim edilmeli. Sözleşme metni için hukuk danışmanınızla çalışın; firmadan beklediğiniz, bu maddeleri tartışmadan kabul etmesidir.

2. Kod, sunucu ve hesaplar nerede duracak?

Kodun sizin kurumunuza ait bir depoda (Git deposu) tutulması, alan adı, bulut ve sunucu hesaplarının işletme adına açılması ve veritabanının anlaşılır bir şemayla teslim edilmesi asgari şarttır. Yazılım yalnız firmanın sunucusunda çalışıyorsa ve verinizi standart bir biçimde dışa aktaramıyorsanız, kâğıt üzerinde hak sahibi olsanız bile fiilen bağımlısınız.

3. Kişisel veriyi kim, nasıl koruyacak?

Yazılım müşteri, çalışan ya da hasta verisi işliyorsa sorumluluk yalnız firmada kalmaz. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 12. maddesi, veri sorumlusunun hukuka aykırı işlemeyi ve erişimi önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almasını istiyor. Aynı madde, veriler veri sorumlusu adına başka bir kişi tarafından işleniyorsa bu tedbirlerden ikisinin birlikte sorumlu olduğunu söylüyor.

Firmaya yetki modelini (kim neyi görür), erişim kayıtlarını, yedekleme ve şifreleme yaklaşımını sorun. Güvenlik testleri için ortak bir referans isteyin: web uygulamalarında en kritik riskleri listeleyen OWASP Top 10'un güncel sürümü 2025'tir. "Güvenliğe dikkat ediyoruz" cevabı yerine hangi testleri, hangi aşamada yaptıklarını dinleyin.

4. Keşif ve kapsam nasıl yazılacak?

Sağlam bir proje keşif ve analizle başlar: süreç haritası, ekranlar, kullanıcı rolleri, entegrasyonlar ve raporlar netleşir; sonra tasarım, geliştirme, test ve yayın gelir. Keşif yapılmadan verilen sabit fiyat ya sonradan büyür ya da eksik teslimle kapanır.

Kapsam kadar kapsam dışı da yazılı olsun. Her aşamanın kabul kriteri belli olsun: "Satın alma talebi üç kademeli onaydan geçip ERP'ye aktarıldığında bu aşama kabul edilmiş sayılır" gibi. Aşamalı teslim ve her aşamada onay, sürprizi erkenden görünür kılar.

5. Test, ortamlar ve geri alma nasıl işliyor?

Geliştirme, test ve canlı ortamların ayrı olup olmadığını; bir güncellemenin önce nerede denendiğini; canlıya çıkan bir hatanın nasıl geri alındığını sorun. Otomatik testler, kod incelemesi ve sürüm notları olan bir ekip, iki yıl sonra da aynı hızla geliştirme yapabilir. Somut cevap veremeyen ekip bu adımları büyük olasılıkla atlıyordur.

6. Mevcut sistemlerle nasıl konuşacak?

Özel yazılım tek başına yaşamaz: muhasebe, ERP, CRM, e-ticaret, kargo ve ödeme sistemleriyle veri alışverişi yapar. Teklifte entegrasyon listesi, her entegrasyonun yönü (hangi veri nereye yazılır) ve bozulduğunda sorumlusu yazmalı. ERP kullanan işletmelerde ERP tek doğruluk kaynağı kalmalı, özel yazılım onun etrafındaki süreçleri taşımalıdır. Bu tasarımın ayrıntılarını CRM ve ERP entegrasyonu yazımızda bulabilirsiniz.

7. Belgeler, devir ve bakım nasıl olacak?

Yazılım, yazan ekip gidince de yaşamalı. Kurulum belgesi, mimari özeti, ortam değişkenleri listesi, entegrasyon belgeleri ve kullanıcı kılavuzu teslimin parçası olmalı. Firmaya sorun: "Yarın başka bir ekip bu sistemi devralsa neyi okur?"

Yayından sonrası için bakım sözleşmesi baştan konuşulur: hata sınıflarına göre müdahale süresi, aylık kapsam, güvenlik güncellemeleri, küçük geliştirmelerin nasıl ücretlendirileceği ve iletişim kanalı. Sistemi bilen tek bir geliştiriciye bağlı kalmamak için bilginin en az iki kişide olduğunu da sorun.

Teklif karşılaştırma listesi

• Hazır, platform ve özel seçenekleri gerekçeyle karşılaştırılmış mı?
• Mali hakların devri ve kaynak kod teslimi sözleşmede tek tek yazılı mı?
• Depo, alan adı ve sunucu hesapları işletme adına mı?
• Kişisel veri, yetki ve güvenlik testi yaklaşımı tanımlı mı?
• Kapsam dışı işler ve kabul kriterleri yazılı mı?
• Test ve canlı ortam ayrımı, geri alma yöntemi var mı?
• Belge teslimi, devir desteği ve bakım süreleri belli mi?

Piküp Medya'da hazır paketin yetmediği yerde işe özel web tabanlı yazılım geliştiriyor, kalıbı belli süreçler için kendi iş yönetim platformumuz Nexfabra'yı öneriyoruz; üçü arasındaki seçimi birlikte yapıyoruz. Kapsamı web ve yazılım hizmetlerimizde inceleyebilirsiniz.